Oporność Varroa na amitraz przyczyną strat w USA?

Oporność Varroa na amitraz przyczyną strat w USA?

Przyczyną rekordowych strat rodzin pszczelich w USA, sięgających aż 62% najprawdopodobniej jest pasożyt Varroa destructor, a właściwie jego oporność na amitraz. Warroza okazała się furtką do zakażeń wirusowych (szczepy wirusa zdeformowanych skrzydeł A i B, a także wirusa ostrego paraliżu pszczół stwierdzono w nietypowo dużych ilościach).

Informację tę podał włoski portal Agronotizie. Donatello Sandroni, autor tekstu, informuje, że we Włoszech na szczęście oporność pasożyta Varroa destructor na amitraz nie jest powszechna (mimo że obserwuje się oporność na herbicydy, fungicydy i insektycydy, która stanowi problem dla rolników).

Co do sytuacji w USA, to oporność na amitraz stwierdzono we wszystkich zebranych próbkach Varroa, co podkreśla pilną potrzebę opracowania nowych strategii zwalczania tego pasożyta. Chociaż wirusy są prawdopodobną przyczyną śmierci kolonii w końcowym stadium, inne czynniki stresogenne, takie jak stres żywieniowy i środki agrochemiczne, również mogły odegrać znaczącą rolę. W ramach badania sprawdzono pszczoły z 6 pasiek komercyjnych, które doświadczyły tak dużych strat (łącznie 183 750 rodzin), co stanowi około 6,8% wszystkich rodzin w Stanach Zjednoczonych (Lamas et al., 2025).

W lutym 2025 r. opublikowano przegląd statystyczny, w którym przeanalizowano 74 publikacje z wynikami badań naukowych dotyczących wrażliwości i oporności pasożytniczych roztoczy pszczół, głównie Varroa destructor i innych roztoczy, takich jak Tropilaelaps spp. i Acarapis woodi, na powszechnie stosowany akarycyd amitraz.

Analiza wykazała, że oporność roztoczy na amitraz jest zróżnicowana geograficznie. Rozwija się lokalnie, tworząc jakby wyspy, a nie rozprzestrzenia się równomiernie. Autorzy badania zauważają, że brak jednolitych protokołów badawczych utrudnia porównywanie wyników z różnych regionów. Testy laboratoryjne są kluczowe do oceny oporności. Wykorzystuje się biotesty, które mierzą śmiertelność roztoczy po kontakcie z amitrazem.

Ważne jest tu ustalenie wartości odniesienia, takich jak LC50 (LC – lethal concentration: stężenie śmiertelne dla 50% populacji) oraz obliczenie współczynnika oporności (RR – resistance ratio: stosunek stężenia śmiertelnego LC50 wymagany do zabicia 50% roztoczy w populacji opornej w porównaniu do populacji wrażliwej. Badania w USA i Czechach wykazały znaczne zróżnicowanie tego wskaźnika) lub indeksu oporności (RI – resistance index: podobny do RR, używany do oceny rozwoju oporności w czasie, np. w badaniach w Meksyku i Argentynie).

Istotne są także analizy genetyczne. Badania wykazały, że receptory, które są celem amitrazu, ulegają mutacji, czyli niewielkim zmianom w ich budowie, co utrudnia amitrazowi prawidłowe wiązanie się z nimi. To powoduje, że roztocze mogą przetrwać leczenie środkami, których substancją czynną jest amitraz, a co więcej – przekazują tę cechę swoim potomkom. Mechanizmy genetyczne leżące u podstaw oporności na amitraz u V. destructor pozostają nieznane i kwestie te wymagają dalszych badań.

Jeśli chodzi o analizy metaboliczne, to tylko w dwóch badaniach sprawdzono, czy roztocze potrafią rozkładać amitraz w swoim ciele, czyli unieszkodliwiać go za pomocą enzymów. Jednak żadne z nich nie dostarczyło mocnych dowodów na to, że jest to główny sposób, w jaki roztocze stają się odporne.

Autorzy przeglądu podkreślają pilną potrzebę standaryzacji protokołów badawczych, by wyniki były wiarygodne i porównywalne, a do pełnej oceny oporności konieczne jest łączenie biotestów, analiz molekularnych i obserwacji terenowych. Ponadto rekomendują wprowadzenie krajowych programów monitorowania oporności. Pozwoli to na wczesne wykrywanie problemów i zapobieganie masowym stratom rodzin pszczelich. Warto dodać, że nie ma jeszcze dowodów na oporność na amitraz u innych pasożytów pszczół, takich jak Acarapis woodi czy Tropilaelaps spp. (Bertola & Mutinelli, 2025).

Wyniki z Kanady

W lutym 2025 r. opublikowano wyniki podobnych badań z Kanady. Naukowcy przeanalizowali próbki roztoczy V. destructor zebrane z 18 pasiek w prowincji Alberta. W tych pasiekach prowadzono inspekcje w latach 2020 i 2022. Dodatkowo do testów skuteczności Apivaru (jego substancja czynną jest amitraz) pobrano próbki z sześciu pasiek, których właściciele zgłosili spadek skuteczności tego leku.

W pięciu z sześciu badanych pasiek skuteczność amitrazu wynosiła mniej niż 55%. W jednej pasiece skuteczność leczenia amitrazem wynosiła 92%. Informacje dostarczone przez pszczelarza potwierdziły, że w tej pasiece przez kilka lat nie było presji selekcyjnej ze strony amitrazu, ponieważ do zwalczania warrozy stosowano tylko kwas szczawiowy. Mimo wysokiej skuteczności tego leku, badania genetyczne w tej samej pasiece wykazały, że ponad połowa roztoczy (53%) miała zmutowany gen, który jest powiązany z opornością na amitraz. Przebadano również pasieki z 3 rejonów Alberty (północno-zachodniej, centralnej i południowej).

W badaniach roztocze narażone na Apivar wykazywały wyższą częstość występowania genotypu oporności niż roztocza poddane leczeniu wyłącznie kwasem organicznym (Rassol Bahreini et al., 2025).

Podsumowując wyżej wymienione publikacje, oporność na amitraz u V. destructor stanowi poważny i rosnący problem. Dotychczas oporność na amitraz odnotowano w USA, Meksyku, Argentynie, w Czechach, we Francji i w Hiszpanii.

Chociaż istnieją pewne dowody na genetyczne podłoże tej oporności, to jej pełne zrozumienie wymaga dalszych badań. Tak jak wspomniano, wdrożenie ujednoliconych protokołów badawczych i programów monitorowania jest kluczowe dla ochrony globalnego pszczelarstwa.

Brak jest najnowszych, szeroko zakrojonych badań z polskich pasiek dostępnych publicznie, ale doświadczenia z innych krajów europejskich i światowych sugerują, że również u nas można spodziewać się pojawiania oporności V. destructor na amitraz, zwłaszcza że leki oparte na tej substancji są intensywnie stosowane od dłuższego czasu.

Oprac. Teresa Kobiałka

Źródła:

Bertola, M., & Mutinelli, F. (2025). Sensitivity and Resistance of Parasitic Mites (Varroa destructor, Tropilaelaps spp. and Acarapis woodi) Against Amitraz and Amitraz-Based Product Treatment: A Systematic Review. Insects, 16(3), 234. https://doi.org/10.3390/insects16030234

Lamas, Z., Rinkevich, F., Garavito, A., Shaulis, A., Boncristiani, D., Hill, E., Chen, Y. P., & Evans, J. D. (2025). Viruses and vectors tied to honey bee colony losses. BioRxiv (Cold Spring Harbor Laboratory). https://doi.org/10.1101/2025.05.28.656706

Rassol Bahreini, González-Cabrera, J., Hernández-Rodríguez, C. S., Moreno-Martí, S., Muirhead, S., Labuschagne, R. B., & Olav Rueppell. (2025). Arising amitraz and pyrethroids resistance mutations in the ectoparasitic Varroa destructor mite in Canada. Scientific Reports, 15(1). https://doi.org/10.1038/s41598-025-85279-6

Sandroni, D. (18.07.2025). Le resistenze colpiscono anche le api: il caso amitraz in America. (2025). Imagelinenetwork.com; AgroNotizie. https://agronotizie.imagelinenetwork.com/zootecnia/2025/07/18/le-resistenze-colpiscono-anche-le-api-il-caso-amitraz-in-america/87776

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"